Hoe ambtenaren zichzelf kunnen bevrijden

Het ministerie van VWS heeft een probleem dat van buiten komt en een probleem dat van binnen komt. Ten eerste moeten ze bezuinigen - maar natuurlijk zonder dat de kwaliteit van het werk daar onder mag lijden. En ten tweede hebben ze een intern probleem, iets waar alle medewerkers van het ministerie het eigenlijk wel over eens zijn: de ambtelijke neiging om alles dicht te willen regelen leidt tot een stroperig en soms onmogelijk werkklimaat. Die twee dingen hebben vast iets met elkaar te maken...

En ja, dan kun je als ministerie wel weer een alomvattend verandertraject gaan uitrollen, of een dik rapport gaan schrijven over de noodzaak van een cultuuromslag, maar of dat nou gaat helpen? Liever wilde het ministerie iets maken waarmee iedere ambtenaar zelf aan de slag kan. Niet aansturen dus maar aanmoedigen, niet voorschrijven maar de ruimte laten zien.

Het ministerie vraagt mij of ik daarbij kan helpen.

Al pratende over wat we dan zouden kunnen doen komt op tafel dat er ook op dit ministerie ambtenaren rondlopen die het anders doen. Voor de typisch bureaucratische problemen waar zoveel van hun collega’s op stuklopen, hebben deze mensen hun eigen oplossingen gevonden – soms puur door vindingrijkheid en volhouden, soms door de dreun van een burnout. En niet alleen krijgen deze ambtenaren dingen voor elkaar die niemand anders lukken, ze lijken nog meer plezier in het werk te hebben ook.

Ik heb deze ambtenaren hun geheimen mogen ontfutselen en er een klein boekje op binnenzakformaat over gemaakt, de Survivalgids voor de @ndere ambtenaar. Het ministerie zorgde voor een lekkere vormgeving, waardoor het een echt hebbedingetje werd. Dat is eigenlijk alles wat we gedaan hebben.

Maar nu de reacties.

De eerste reactie van veel ambtenaren was verbazing: mm, dit boekje zal wel over @nders werken gaan, maar waarom krijgen we dan een boekje en niet iets digitaals? De tweede reactie was een nieuwe manier van kijken: hee, maar dit is toch wel degelijk @nders. Een terechte conclusie, want @nders werken gaat natuurlijk niet alleen over thuis werken of Yammeren, maar krijgt pas echt betekenis als je het ook gaat hebben over de inhoud van het werk.

En de volgende reactie is een soort opluchting: mensen zien dat er iets mogelijk is wat ze in hun hart al heel lang willen, maar waarvan ze niet wisten dat het mocht, of ze zagen niet hoe.

De projectleider van @nders werken zegt: ‘We hebben iets bereikt, iets heel kleins misschien maar wel belangrijk, namelijk het besef dat je zélf anders in dingen kunt gaan zitten. En we hebben laten zien dat het nieuwe werken niet alleen gaat over ict-oplossingen maar ook over de vraag wat nu eigenlijk voor jou zelf de beste manier is om je werk te doen.’

Diezelfde projectleider kreeg onlangs een mailtje uit Zwolle: ‘In Zwolle zijn we super-enthousiast over het boekje @ndere ambtenaar. Ik heb toen 10 exemplaren besteld. Maar het zou heel goed zijn als elke medewerker zo'n zakboekje zou kunnen krijgen, helemaal omdat ik zelf heb gemerkt dat het iets is wat je vaker moet en vooral wil lezen.
Het is misschien niet zo bescheiden, maar is het mogelijk dat elke medewerker een exemplaar kan krijgen? Er werken hier 60 mensen...’

Of je nu ambtenaar bent of niet, een gratis pdf van dit boekje kun je aanvragen via johannakroon@veranderverhaal.nl. Veel leesplezier!